معرفی ماژول پرونده الکترونیک
پرونده الکترونیک پزشکی، مجموعه ای از مدارک دیجیتالی است که ارائهدهندگان خدمات سلامت برای ثبت، نگهداری و بازیابی اطلاعات بیمار به کار می گیرند. این پرونده علاوه بر فرم های الکترونیکی، امکان ثبت و بازیابی خدمات ارائه شده به بیمار را فراهم می سازد و با گسترش تبادل اطلاعات با سازمان های بیمهگر، مبنای رسیدگی الکترونیکی به اسناد پزشکی و کاهش کسورات بیمه ای قرار می گیرد. ثبت دقیق و کامل داده ها، هم در درمان بیمار و هم در استیفای حقوق پزشکان، پرستاران و بیماران اثر مستقیم دارد.
پرونده الکترونیک فارسا به طور معمول شامل سوابق پزشکی و یادداشت های ارائهدهندگان خدمت، گزارشات پرستاری و کاردکس، نتیجه آزمایش ها و تصویربرداری ها، دستورات پزشک، گزارش اتاق عمل، فرم های تخصصی بخش ها و بیماری ها، سیگنال های حیاتی کنار تخت، توصیه ها و دستورات صوتی پزشک، یادداشت ها و مدارک تصویری ضمیمه شده است. ابزار های کمکتشخیصی، دسترسی از راه دور، یادداشتگذاری، ورود سریع داده ها و خلاصه سازی هوشمند پرونده، مستند سازی بالینی را از یک بار اداری به ابزاری برای تصمیم گیری تبدیل می کند.
فراتر از یک سامانه پرونده الکترونیک مستقل
بسیاری از سامانه های پرونده الکترونیک به صورت محصولی جداگانه عرضه می شوند و باید از طریق واسط های نرم افزاری به آزمایشگاه، تصویربرداری، داروخانه، مالی و پذیرش متصل شوند؛ در نتیجه داده ها دوباره وارد می شوند، مغایرت به وجود می آید و هر واسط نقطه ای برای خطا و قطعی است. در مقایسه با آن رویکرد، ما در تمام محور های زیر جلوتر هستیم؛ زیرا پرونده الکترونیک در فارسا محصولی الحاقی نیست، بلکه همان پرونده بیمار در سراسر HIS است و قابلیت های زیر عملاً در حال بهره برداری اند، نه در نقشه راه:
- یکپارچگی واقعی: یک بانک اطلاعاتی و یک پرونده برای پذیرش، بستری، آزمایشگاه، PACS و تصویربرداری، داروخانه، اتاق عمل، نسخه نویسی، صورتحساب و ترخیص؛ بدون ثبت مجدد، بدون واسط و بدون مغایرت بین سامانه ها.
- داده های آزمایشگاهی از روز اول: در چارچوب HIMSS، قرار داشتن بیش از ۹۰ درصد داده های آزمایشگاهی در پرونده، معیار سطح یک تکامل است. در فارسا بیشتر از ۹۰ درصد دستگاه های آزمایشگاهی نتایج را مستقیم به HIS ارسال می کنند؛ بنابراین این سطح نقطه شروع ماست، نه هدفی که برای رسیدن به آن برنامهریزی کنیم.
- نسخه نویسی و CPOE در یک جریان: ورود الکترونیکی دستورات پزشکی در بخش های بستری، با کاردکس پرستاری، درخواست داروخانه و پاراکلینیک ها و اقدامات پرستاری یکپارچه است و در کنار نسخه الکترونیک سرپایی، ارسال خودکار به بیمه ها، سپاس و دیتاس را نیز پوشش می دهد.
- تصمیمیار بالینی فعال: بررسی تداخلات دارویی هنگام ثبت دستورات، بر اساس مراجع پزشکی به روز و بدون محدود کردن تصمیم پزشک، همراه با هشدار های حساسیت و سوابق بیمار؛ قابلیتی که در بسیاری از سامانه ها صرفاً به عنوان طرح آینده مطرح می شود.
- هوش تجاری و تجمیع چندمرکزی: شاخص های KPI درمانی و مالی، داشبورد زنده، پیمایش Drill down و تجمیع اطلاعات بیمارستان ها در سطح دانشگاه علوم پزشکی، منطقه و کشور، همین امروز در ماژول گزارش ها و داشبورد مدیریتی فارسا موجود است.
- تبادل برونبیمارستانی: ارتباط با سپاس، سازمان های بیمهگر و دیتاس، استحقاق سنجی آنلاین، ارسال پرونده بستری برای رسیدگی الکترونیکی اسناد و دریافت بازخورد کسورات، به جای ارسال نسخه کاغذی پرونده.
- امنیت و استنادپذیری: کنترل دسترسی مبتنی بر نقش، ثبت لاگ کامل تغییرات شامل رکورد، زمان و اپراتور، جدا سازی محیط گزارش گیری از محیط عملیاتی و امضای الکترونیک برای استنادپذیری پرونده در مراجع قانونی.
ورود خودکار نتایج دستگاه ها به پرونده
بیشتر از ۹۰ درصد دستگاه های آزمایشگاهی، نتایج خود را به صورت مستقیم به HIS ارسال می کنند. نتیجه بدون تایپ مجدد، اسکن کاغذی یا دخالت اپراتور، از آنالایزر مستقیماً وارد همان پرونده الکترونیک بیمار می شود و پزشک در لحظه تولید جواب به آن دسترسی دارد. در کنار آزمایشگاه، خروجی تصویربرداری و PACS، آندوسکوپی، اکو و تست ورزش، فیزیوتراپی و دیالیز نیز در همین پرونده قابل رویت است.
- آنالایزر های بیوشیمی: Roche Cobas c311 / c501 / c702، Beckman Coulter AU480 / AU680، Abbott Architect c4000 / c8000، Mindray BS-200 / BS-240 / BS-800، Ortho Vitros 350 / 4600
- آنالایزر های هماتولوژی: Sysmex XN-1000 / XN-2000 / XS-800i / KX-21، Mindray BC-2800 / BC-3000 / BC-5000 / BC-6800، Beckman Coulter DxH 800، Abbott Cell-Dyn 1800 / 3200
- ایمونواسی و هورمون: Roche Cobas e411 / e601 / e801، Abbott Architect i1000 / i2000، Siemens Advia Centaur و Immulite، DiaSorin Liaison، Snibe Maglumi 600 / 800
- انعقاد خون، گاز خون و الکترولیت: Stago STA Compact / STA-R، Sysmex CA-500 / CA-1500 / CS-2000i، Werfen ACL TOP و GEM Premier، Radiometer ABL80 / ABL90 / ABL800، Siemens Rapidlab 1200
- آنالیز ادرار، HbA1c و سایر: Sysmex UF-500i / UF-1000i، Roche Cobas u411، Siemens Clinitek، Bio-Rad D-10 / Variant II، Tosoh G8 / G11، Arkray Adams HA-8180
- میکروب شناسی، مولکولی و الکتروفورز: bioMérieux VITEK 2 و BacT/ALERT، BD Phoenix و BACTEC، Roche LightCycler 480 / 96، Applied Biosystems QuantStudio، Sebia Capillarys و دستگاه های ELISA
- سایر تجهیزات: آنالایزر ESR، سیستم اسمیر و رنگآمیزی Sysmex SP-10، خطوط بارکدگذاری نمونه، دیکتافون های ثبت جواب صوتی و مانیتور های کنار تخت
فهرست بالا نمونه رایج تجهیزات نصب شده در آزمایشگاه های کشور است؛ نحوه اتصال هر مدل بر اساس خروجی همان دستگاه در مرحله استقرار پیکربندی می شود و فهرست کامل مدل ها در ماژول آزمایشگاه (LIS) درج شده است.
پوشش عملی سطوح هفتگانه تکامل پرونده الکترونیک
بر اساس الگوی جامعه سامانه های اطلاعات و مدیریت سلامت (HIMSS)، هفت سطح برای تکامل پرونده الکترونیک پزشکی در مراکز درمانی تعریف شده است. این چارچوب عمدتاً برای بیمارستان ها و بخش های بستری تدوین شده و سطوح صفر تا پنج معمولاً با خودارزیابی و سطوح بالاتر با بازدید حضوری بررسی می شوند. مرور این سطوح نشان می دهد که معماری یکپارچه فارسا، بسیاری از الزامات آنها را به صورت پیش فرض تأمین می کند:
- سطح صفر - فاقد زیرسامانه های اصلی: هنوز یکی از سامانه های آزمایشگاه، تصویربرداری، PACS یا داروخانه نصب نشده است. در فارسا همه این اجزا از ابتدا در یک بستر موجوداند.
- سطح یک - در دسترس بودن داده ها برای استفاده بالینی: بیش از ۹۰ درصد داده های آزمایشگاهی و تصاویر پزشکی به صورت بیمارمحور در پرونده و شبکه بیمارستان در دسترس باشد؛ با ارسال مستقیم نتایج دستگاه ها و اتصال PACS محقق شده است.
- سطح دو - روش جمعآوری داده های مانیتورینگ: رویت نتایج توسط کارکنان بالینی، خطمشی دریافت داده از کنار تخت، مدیریت نمونه و فرآورده های خونی، سیاست های امنیتی و مدیریت تغییرات و بازگشت به حالت قبل.
- سطح سه - دسترسی از راه دور: ایجاد آنلاین مدارک، مدیریت دارویی برای تمام دارو ها، دسترسی از راه دور پزشکان، زیرساخت دریافت داده های مانیتورینگ کنار تخت، کنترل دسترسی مبتنی بر نقش و برنامهریزی برای مواقع قطعی.
- سطح چهار - ثبت الکترونیکی دستورات پزشکی: بیش از ۵۰ درصد دستورات از طریق CPOE همراه با تصمیمیار بالینی ثبت شود و در زمان قطعی، اطلاعات حیاتی بیمار شامل حساسیت ها، تشخیص ها، دارو ها و نتایج آزمایشگاهی در دسترس باشد.
- سطح پنج - الکترونیک شدن مدارک: بیش از ۷۵ درصد مدارک آنلاین ایجاد شود، رهگیری زمان بندی اقدامات پرستاری، تبادل اسناد بیرونی، پایش اثربخشی CPOE و تعیین شاخص های ضروری و نحوه دریافت داده های آنها.
- سطح شش - تبادل اطلاعات سلامت و پورتال بیمار: دریافت داده از منابع بیرونی و ذخیره در پرونده، سنجش دیجیتالی رضایت بیمار، دسترسی بیمار به پرونده خود و پایش فعال شاخص هایی مانند خطا های پزشکی، مدت اقامت و حوادث ناخواسته.
- سطح هفت - ارتقاء شاخص های بیمارستانی: بهبود ایمنی بیمار، افزایش رضایت، پشتیبانی بالینی مبتنی بر فرآیند های استاندارد و امنیت داده ها؛ سطحی که تعداد کمی از بیمارستان های دنیا به آن رسیدهاند و تجمیع چندبیمارستانی و هوش تجاری فارسا بستر آن را فراهم کرده است.
الزامات سطوح صفر تا پنج در معماری یکپارچه HIS به صورت پیش فرض تأمین شده و قابلیت های سطوح شش و هفت نیز در ماژول های نسخه نویسی الکترونیک، تصویربرداری، گزارش ها و داشبورد مدیریتی و تبادل با سپاس و بیمه ها پیاده سازی شدهاند. رسیدن به سطوح بالاتر همچنان نیازمند اصلاح فرآیند ها و آموزش پرسنل است که تیم استقرار فارسا در کنار مرکز درمانی آن را پوشش می دهد.
گردش کار بالینی بدون کاغذ
پرونده الکترونیک فارسا فرم های تخصصی بالینی متناسب با استاندارد های وزارت بهداشت را برای تخصص ها، بیماری ها، خدمات و بخش های بستری و سرپایی در بر می گیرد؛ فرم های تریاژ الکترونیکی برای سطح بندی سریع بیمار در اورژانس، کاردکس و گزارش پرستاری با یادآوری اقدامات مورد نیاز، خلاصه پرونده هوشمند قابل ویرایش، قالب های چاپ سفارشی و مدیریت آنی نتایج خدمات پاراکلینیکی، گردش کار بخش ها را کامل می کند. ثبت الکترونیکی دستورات و نسخه پیچی یکپارچه، ضمن کاهش خطا های دارویی و پرستاری، زمان صرف شده برای مستند سازی کاغذی را به حداقل می رساند.
استاندارد ها، تبادل و امنیت
رعایت ترمینولوژی های ملی (کدینگ سپاس و بیمه ها) و بینالمللی (LOINC، SNOMED، RxNorm و ICD) و چارچوب های تبادل داده از جمله HL7، امکان اتصال به سامانه پرونده الکترونیک سلامت (سپاس)، درگاه یکپارچه تبادل اطلاعات سلامت (دیتاس)، سازمان های بیمهگر، دانشگاه های علوم پزشکی، PACS و سامانه های مالی و اداری را فراهم می سازد. ارسال پرونده بستری به بیمه ها، دریافت بازخورد رسیدگی و کسورات، امضای الکترونیک، حفظ محرمانگی، پروتکل های امنیتی سختگیرانه و دسترسی مبتنی بر نقش، پرونده را هم قابل استناد و هم قابل تبادل می نماید. فارسا همچنین دارای گواهینامه های مطابقت با استاندارد های سپاس است.
دسترسی در هر زمان و مکان
سامانه تحت وب و پرسرعت فارسا امکان استفاده همزمان صدها کاربر را فراهم می سازد؛ پزشکان، پرستاران و کارکنان بالینی در هر ساعت از شبانهروز و با تلفن همراه، تبلت، لپتاپ یا رایانه شخصی به پرونده دسترسی دارند. پورتال بیمار، رویت نتایج خدمات پاراکلینیک و پرونده توسط بیمار و اتصال به خدمات آنلاین سلامت، تداوم درمان را خارج از مرکز درمانی نیز حفظ می کند.
تکامل پرونده الکترونیک در ایران
نخستین تجربه های پرونده الکترونیکی کشور در آزمایشگاه های تشخیص پزشکی و با اتصال اتوآنالیزر ها به رایانه شکل گرفت؛ جایی که نتایج بیوشیمی به جای فرم دستی، روی فرم های رایانه ای چاپ و بایگانی میشد. در دهه ۷۰، گسترش سیستم های مکانیزه بیمارستانی و تأکید وزارت بهداشت بر پروتکل های استانداردی مانند HL7، و در دهه ۸۰، برنامه ثبت سرطان، لیست های بیمه دیسکتی، فرمت واحد ADS و مکانیزاسیون داروخانه ها، تقاضا برای پرونده الکترونیک را افزایش داد. در دهه ۹۰ با درج احکام سلامت الکترونیک در قوانین توسعه، راهاندازی سامانه سپاس و ارزیابی سامانه های اطلاعات بیمارستانی، و از سال ۱۴۰۰ با اجرای نسخه الکترونیک، شتاب توسعه دوباره افزایش یافت. این مسیر نشان می دهد نقطه اتکای پرونده الکترونیک، پیوند مستقیم با داده های تولید شده توسط دستگاه ها و سامانه های بالینی است؛ همان معماری که فارسا بر آن بنا شده است.